భారతదేశం లాంటి వ్యవసాయ ఆధారిత దేశంలో గ్రామాలు ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక వంటివి. అయితే, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన దశాబ్దాల తర్వాత కూడా అనేక గ్రామాలు సరైన రవాణా సౌకర్యం లేక బాహ్య ప్రపంచంతో సంబంధం లేకుండా ఉండిపోయాయి. వర్షాకాలం వచ్చిందంటే చాలు.. గర్భిణీలను ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లాలన్నా, రైతులు పంటను మార్కెట్కు చేర్చాలన్నా నరకప్రాయంగా ఉండేది. ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపుతూ, గ్రామీణ భారతాన్ని ప్రగతి బాట పట్టించిన పథకమే PM Gram Sadak Yojana (PMGSY).
ఈ పథకం కేవలం రోడ్లు వేయడమే కాదు, పల్లెల్లో వెలుగులు నింపే ఒక సామాజిక విప్లవం. అసలు ఈ పథకం ఎలా పనిచేస్తుంది? మీ గ్రామానికి రోడ్డు మంజూరు కావాలంటే ఉండాల్సిన అర్హతలు ఏమిటి? పూర్తి వివరాలు ఈ లోతైన విశ్లేషణలో తెలుసుకుందాం.
1. పీఎం గ్రామ్ సడక్ యోజన (PMGSY) నేపథ్యం
డిసెంబర్ 25, 2000వ సంవత్సరంలో అప్పటి ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి ఈ పథకానికి శ్రీకారం చుట్టారు. ఇది 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో ప్రారంభమైనప్పటికీ, ప్రస్తుతం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల భాగస్వామ్యంతో కొనసాగుతోంది. ఈ పథకం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం “అన్ని వాతావరణ పరిస్థితులను తట్టుకోగల (All-weather Roads)” రోడ్ల ద్వారా మారుమూల గ్రామాలను అనుసంధానించడం.
2. పథకం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యాలు
కేవలం మట్టి రోడ్లను తారు రోడ్లుగా మార్చడం మాత్రమే కాదు, దీని వెనుక కొన్ని బలమైన సామాజిక-ఆర్థిక కారణాలు ఉన్నాయి:
- మారుమూల ప్రాంతాల అనుసంధానం: జనాభా ప్రాతిపదికన ప్రతి గ్రామాన్ని సమీపంలోని ప్రధాన రహదారితో కలపడం.
- వైద్యం మరియు విద్య: రోడ్డు సౌకర్యం మెరుగుపడటం వల్ల అత్యవసర సమయంలో 108 అంబులెన్స్ సేవలు ఇంటి వద్దకే వస్తాయి. విద్యార్థులు పైచదువుల కోసం పట్టణాలకు వెళ్లడం సులభతరమవుతుంది.
- రైతుల ఆదాయం: రైతులు తమ ఉత్పత్తులను దళారీల ప్రమేయం లేకుండా నేరుగా మార్కెట్కు (Mandi) తీసుకెళ్లి సరైన ధర పొందే అవకాశం లభిస్తుంది.
- ఉపాధి కల్పన: రోడ్లు ఉన్న చోట చిన్న తరహా పరిశ్రమలు, వ్యాపారాలు వృద్ధి చెందుతాయి, తద్వారా స్థానిక యువతకు ఉపాధి దొరుకుతుంది.
3. మీ గ్రామం ఈ పథకానికి అర్హుదా?
ప్రతి గ్రామానికి ఈ పథకం కింద రోడ్డు వేయడం కుదరదు. దీనికంటూ కొన్ని జనాభా నిబంధనలు ఉన్నాయి:
- మైదాన ప్రాంతాలు: 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కనీసం 500 మంది జనాభా ఉన్న గ్రామాలు లేదా ఆవాస ప్రాంతాలు.
- కొండ ప్రాంతాలు & గిరిజన ప్రాంతాలు: ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, హిమాలయ ప్రాంతాలు మరియు గిరిజన ప్రాంతాల్లో 250 మంది జనాభా ఉన్నా ఈ పథకం వర్తిస్తుంది.
- నక్సల్ ప్రభావిత ప్రాంతాలు: కేంద్ర హోం శాఖ గుర్తించిన వామపక్ష తీవ్రవాద ప్రభావిత ప్రాంతాలలో 100 నుండి 249 మధ్య జనాభా ఉన్న ఆవాసాలను కూడా ఈ పథకంలో చేరుస్తారు.
4. నిధుల పంపిణీ: కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల వాటా
ఒకప్పుడు పూర్తిగా కేంద్రమే నిధులు ఇచ్చేది, కానీ 2015-16 నుండి నిధుల పంపిణీ విధానం మారింది:
- సాధారణ రాష్ట్రాలలో: 60% కేంద్రం, 40% రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భరిస్తుంది.
- ఈశాన్య మరియు హిమాలయ రాష్ట్రాలలో: 90% కేంద్రం, 10% రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భరిస్తుంది.
5. మీ గ్రామానికి రోడ్డు మంజూరు చేయించడం ఎలా?
ఈ పథకం వ్యక్తిగతమైనది కాదు, ఇది కమ్యూనిటీ ఆధారితమైనది. దీని ఎంపిక ప్రక్రియ జిల్లా స్థాయిలో జరుగుతుంది:
- మాస్టర్ ప్లాన్: ప్రతి జిల్లాలో ‘కోర్ నెట్వర్క్’ అనే మాస్టర్ ప్లాన్ ఉంటుంది. ఏయే గ్రామాలకు రోడ్లు లేవో అధికారులు ముందుగానే సర్వే చేస్తారు.
- గ్రామ సభ పాత్ర: మీ గ్రామంలో రోడ్డు అవసరం అనిపిస్తే, గ్రామ సభలో తీర్మానం చేసి జిల్లా పంచాయతీ అధికారులకు లేదా జిల్లా కలెక్టర్కు వినతిపత్రం సమర్పించాలి.
- ప్రజా ప్రతినిధుల సిఫార్సు: స్థానిక ఎమ్మెల్యే లేదా ఎంపీ ద్వారా ఈ ప్రతిపాదనను పీఎంజీఎస్వై (PMGSY) వార్షిక ప్రణాళికలో చేర్పించవచ్చు.
6. నాణ్యతలో రాజీ లేని తనిఖీ వ్యవస్థ
PMGSY రోడ్లు ఇతర సాధారణ రోడ్ల కంటే ఎక్కువ కాలం మన్నడానికి కారణం వాటి నాణ్యతా ప్రమాణాలు. దీని కోసం మూడు అంచెల తనిఖీ వ్యవస్థ ఉంటుంది:
- మొదటి దశ: కాంట్రాక్టు పొందిన సంస్థ ప్రతి పని వద్ద క్వాలిటీ కంట్రోల్ ల్యాబ్ను ఏర్పాటు చేయాలి.
- రెండవ దశ: రాష్ట్ర స్థాయి అధికారులు (SQM) ఆకస్మిక తనిఖీలు చేస్తారు.
- మూడవ దశ: కేంద్రం నుండి నేరుగా నేషనల్ క్వాలిటీ మానిటర్స్ (NQM) వచ్చి రోడ్డు నాణ్యతను పరీక్షించి రిపోర్ట్ ఇస్తారు. ఒకవేళ నాణ్యత లేకపోతే ఆ కాంట్రాక్టరుకు బిల్లులు చెల్లించరు.
7. రోడ్డు నిర్వహణ బాధ్యత ఎవరిది?
చాలా రోడ్లు వేసిన రెండు ఏళ్లకే పాడైపోతుంటాయి. కానీ PMGSY నిబంధనల ప్రకారం:
- రోడ్డు పూర్తి చేసిన తర్వాత 5 ఏళ్ల పాటు సదరు కాంట్రాక్టరే దానిని ఉచితంగా నిర్వహించాలి (Routine Maintenance).
- ఐదేళ్ల తర్వాత ఆ రోడ్డు నిర్వహణ బాధ్యతను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం స్వీకరిస్తుంది.
8. వంతెనల నిర్మాణం
రోడ్డు మధ్యలో పెద్ద వాగులు లేదా నదులు అడ్డువస్తే, ఈ పథకం కింద వంతెనలు కూడా నిర్మిస్తారు. సాధారణ రాష్ట్రాల్లో 150 మీటర్ల వరకు, గిరిజన ప్రాంతాల్లో 200 మీటర్ల పొడవు గల వంతెనల నిర్మాణానికి కేంద్రం భారీగా నిధులు కేటాయిస్తుంది.
9. టెక్నాలజీ మరియు పారదర్శకత
అవినీతిని అరికట్టడానికి మరియు పనుల పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం “ఓంకార (OMMAS)” అనే ఆన్లైన్ పోర్టల్ను నిర్వహిస్తోంది. ఇక్కడ ప్రతి రోడ్డు ఫోటోలు, ఖర్చు వివరాలు పబ్లిక్ డొమైన్లో ఉంటాయి. అలాగే, ప్రజలు తమ ఫిర్యాదులను “మేరీ సడక్ (Meri Sadak)” మొబైల్ యాప్ ద్వారా నేరుగా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
ముగింపు:
ప్రధాన మంత్రి గ్రామ సడక్ యోజన కేవలం ఒక రహదారి ప్రాజెక్టు మాత్రమే కాదు, అది దేశాభివృద్ధికి వేసిన పునాది. రహదారి సౌకర్యం మెరుగుపడటం వల్ల గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆస్తుల విలువ పెరగడమే కాకుండా, ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడుతున్నాయి. మీ ఊరి ప్రగతికి రోడ్డు అడ్డుగా ఉంటే, తక్షణమే ఈ పథకం కింద వినతి పత్రం అందించి పల్లె సీమలను ప్రగతి బాట పట్టించండి.